Vos, Erik (2025). Mensen Maken Scholen – De lerarenopleiding als ontwerpomgeving

341 pagina’s – € 35,- ISBN-9789465114491
Te bestellen bij: Boeken bestellen, of in (de webshop van) je eigen boekwinkel. Of bestel het hier direct:

Uit het voorwoord van Barbara de Kort en Eric Westhoek:

“Het boek is niet alleen het narratief van een benadering van de lerarenopleiding als een ontwerpomgeving. Het is ook het verhaal van ‘woordloos weten’, van ‘Mooi! onderwijs’, van praktijken en praktijkgerichte kennis versus theoretische of technische kennis. Het is het verhaal van verborgen vakmanschap van inspirerende leraren, zichtbaar gemaakt in onderwijsverhalen. In dit boek worden denken en doen van leraren serieus genomen. Maar bovenal is dit een boek van inspiratie, bezieling, creativiteit. Hoe mooi! is dat. Dit inspirerende en leerzame boek, – dat uitdaagt tot doen!-, gunnen we aan alle lerarenopleiders.”

Inhoudsopgave:

Inleiding en vraagstelling /11

Deel 1 – De opening /18
Hoofdstuk 1 – Ongesorteerd openingsrepertoire /19
1.1 ‘Old school’ openingen /20
1.2 Saaiheid doorbreken /23
1.3 De James Bond opening /24
1.4 Tien openingen bij één les /25
1.5 De drooglegging van de Beemster /28
1.6 Instapprobleem /28
1.7 Mat in enkele zetten /30
1.8 Onbegonnen begin /31
1.9 Of en hoe het internet het verzamelen verpest /32
1.10 Verzamelen of verzamelingen /34

Hoofdstuk 2 – Openen met een aantrekkelijk perspectief /35
2.1 Zieke kleuter wil per se naar school /36
2.2 Echtheid en perspectief /41
2.3 Echtheid in de ontwerpomgeving van een lerarenopleiding /43

Deel II – Praktijkkennis /46
Hoofdstuk 3 – Praktijkkennis en woordloos weten /48
3.1. Woordloos weten /48
3.2. Praktijkkennis als groeiende ketens van verhalen /53
3.3. Het geconstrueerde portret /56

Hoofdstuk 4 – Praktijkkennis versus technisch rationele kennis /59
4.1 Het contrast: alle woorden weten /59
4.2. Exempels van technisch rationele kennis /60
4.2.1. Diffusie van zekerheid /63
4.2.2. Herhaald gebruik en betekenisinflatie /66
4.2.3. Twee verschillend geaarde kennissystemen als kanten van één medaille /71
4.2.4. Technisch-rationeel denken versus intuïtie en gevoel /78
4.2.5. Persoonlijke kennis hoeft niet eenduidig te zijn om goed te functioneren, theorieën wel /80

Hoofdstuk 5 – Praktijkkennis en vooroordelen /85
5.1. Tegen het vooroordeel /86
5.2. Voor het vooroordeel /90
5.3. Heen en weer springen tussen het algemene en het situationele /91
5.4 Beschouwelijke voortreffelijkheid /94
5.5 Deze leraren hebben hun handen vol aan niets doen /97
5.6. Hardnekkige vooroordelen over ‘progressief onderwijs’ /104
5.7. Niets gaat ooit vanzelf in het onderwijs /108

Deel III – Persoonlijke kennis zichtbaar maken /114
Hoofdstuk 6 – Mooi! en de narratieve basis van praktijkkennis /117
6.1. Mooi! zeggen als daad van betekenis /118
6.2. Gemeenplaatsen over schoonheid /121
6.3. De waarde van verhalen /124

Hoofdstuk 7 – Onderwijsverhalen, repertoire en persoonlijke paradigma’s /130
7.1. Educatief repertoire en tips voor het onderwijs /131
7.2. Ontwerprepertoire, romantische en didactische reconstructie /135
7.3. Ontwerprepertoire in ontwerpverhalen /138
7.4. Onderwijsverhalen als persoonlijke paradigma’s /138

Deel IV – Ontwerprepertoire en biografisch onderzoek /142
Hoofdstuk 8 – Over ontwikkelgroepen /143
8.1. Reflectieve notities over ontwikkelwerk /144
8.2. Repertoire voor ontwikkelgroepen /149

Hoofdstuk 9 – Biografisch repertoireonderzoek /159
9.1. Het levensverhaal en de daad /164
9.2. Biografisch repertoireonderzoek en ander onderzoek naar repertoire /168
9.3. Het geheim van de creativiteit van Peter Dekkers /169

Deel V – Een te ervaren canon voor het onderwijs /174
Hoofdstuk 10 – Het kleuterhuis, een magisch theater /176
10.1. De entree van het magisch theater /176
10.2. Gesprekken, kring- en kreng- /180
10. 3 Aly-onderwijs als een erkende optie /184
10. 4. Een ochtend bij de kleuters /186
10.5. Het geheim van het stuur, ofwel: hoe de dingen binnenkomen /194
10.6. Het oog schept de wereld; over observeren /199
10.7. Veelgestelde vragen /208
10.8. Een levensloopbestendig model voor jouw kleuteronderwijs/210
10.9. Uit mijn hoofd! /212

Hoofdstuk 11 – De klas is de wereld /215
11.1 Prelude: de klas is voor alle leeftijden de wereld /216
11.2 Persoonlijke paradigma’s van Steve Bell /225
11.3. ‘Ontvoering in de ruimte’, een uitleg van de ontwerper /230
11.4. Bell in begrippen /236
11. 5. Stomme vragenstellerij /240
11.6 Preconcepten in twee beroemde experimenten /243
11.7 Waar het fout gaat, en waarom /246

Deel VI – Grote woorden en de grenzen van goed onderwijs /249
Hoofdstuk 12 – Ethische beginselen voor de leraar /251

Hoofdstuk 13 – Voor democratie: tegen domheid, oppervlakkigheid en dehumanisering /256

13.1 Domheid in tweeën /256
13.2. Vrijheid, diepgang en beschaving /259
13.3 Lager onderwijs, historisch gezien /268
13.4 Zoveel grote woorden! Wat te doen? /272

Hoofdstuk 14 – Diversiteit van vermogens van leerlingen en eisen vanuit de samenleving /274
14.1. Achterstand en didactiek /275
14.2 Kleine geschiedenis van achterstandsbeleid /279
14.3 Utopisch denken? /282
14.4. Onderwijs binnen of buiten de grenzen van goed /85

Deel VII – Architectuur van de ontwerpomgeving /287
Hoofdstuk 15 – Ruwe schetsen voor een ontwerpomgeving /289
15.1 De grondvorm van een ontwerpcursus /289
15.2. Enkelvoudige en gelaagde ontwerptaken /291
15.3. Werkplaatsen, ateliers of R&D programma’s opnemen in de jaarplanning /294
15.4. Ad hoc inrichting of vaste groeperingsvormen voor een ontwerpomgeving /296

Hoofdstuk 16 – De ontwerpomgeving als systeem /299

Noten /308
Geciteerde literatuur /325
Bijlage – Inventarislijst kleuterklassen van Aly Liefhebber /330